دستگاه های موسیقی ایرانی
دستگاه های موسیقی ایرانی

موسیقی ایرانی مشتمل بر هفت دستگاه و پنج آواز است. البته برخی آواز ها را نیز در دسته دستگاه های موسیقی ایرانی می دانند که نهایتا تعداد آن ها از 12 الی 13 دستگاه تجاوز نمی کند. دستگاه از مجموع تعدادی گوشه ساخته می شود که معمولا هر دستگاه  با یک گوشه که درآمد نام دارد، آغاز می شود. دستگاه های موسیقی ایرانی همایون، ماهور، شور،سه گاه، چهارگاه و راست پنج گاه، نوا و آواز های موسیقی ایرانی مشتمل بر ابوعطا، دشتی، افشاری، بیات ترک و اصفهان هستند. در میان دستگاه های موسیقی ایرانی مهم ترین آن ها را می توان دستگاه شور دانست که بر روی این دستگاه تحقیقات زیادی نیز انجام شده است. گوشه های هر دستگاه معمولا دو دسته بندی دارند. یکی دارای ریتم ودیگری بدون وزن و ریتم. برخی گوشه ها دارای ریتم هستند و برخی گوشه ها غیر ریتمیک هستند و متر ثابتی ندارند. برخی از موسیقدانان بزرگ همچون علی نقی وزیری معتقدند که دستگاه های موسیقی را باید به دسته بندی های کلی تری تقسیم بندی کرد، چرا که دستگاه ها از لحاظ فاصله بسیار شبیه به یکدیگر هستند. به طور مثال راست پنج گاه شباهت زیادی به دستگاه شور دارد. روح الله خالقی نیز در کل 5 گام برای دستگاه های موسیقی ایرانی بر می شمارد. داریوش طلایی نیز با توجه به تخقیقاتی که در این عرصه انجام داده است، اعتقاد بر این دارد که همه دستگاه های موسیقی را می توان به چهار دانگ تقسیم کرد. برخی از اهالی موسیقی نیز می گویند که دستگاه راست پنجگاه در گذشته دو دستگاه راست و پنجگاه بوده است که بعد ها ادغام و تبیدل به یک دستگاه شده است. عده ای دیگر از اهالی موسیقی تعداد دستگاه های موسیقی ایرانی را 13 دستگاه بر شمرده اند که در آن آواز بیات کرد و آواز شوشتری را هر کدام یک آواز حساب کرده اند.